جامعه شناسی فرهنگی

در تابستان امسال نزدیک ۱۷ میلیون دانش آموز که بخش عمده ی از کلاس ها را در طول سالتحصیلی بصورت مجازی سپری کرده بودند نیاز به گذراندن اوقات فراغت بصورت حضوری و یا حتی مجازی دارند کلاس های که کاربردی و مهارت آموزی در حوزه‌های مختلف علمی، فرهنگی، آموزشی ،ورزشی باشد بیکاری فرزندان در منزل و یا در خیابان و محله علاوه بر مشکلات روحی و روانی برای آنان، مشکلاتی برای خانواده ها و جامعه بوجود خواهد آورد
در تابستان ها حدود ۱۷ ارگان و سازمان های فرهنگی متولی فعالیت های تابستانی بوده و هستند ولی خروجی و بازدهی آنها رضایت بخش نیست چون سیاستگذاری متمرکز و تجميع امکانات درراستای اهداف دستگاه های مربوطه یکسان نیست
برگزاری اردوهای تابستانی یکی از جذاب ترین فعالیت های تابستانی و تاثیر گذارترین فعالیت درحوزه تربیتی و اصلاح رفتار دانش آموزان می‌باشد که باید مورد توجه جدی مسوولان کشوری و لشکری قرار گیرد بهتر است اردو های جهادی برای دوره های متوسطه اول و دوم متوسطه برنامه ریزی و برگزار شود تا از توانمندی های جسمی آنان در جهت تولید و برداشت محصولات کشاورزی در روستاها و نوسازی منازل مسکونی و اماکن تخریبی از جنگ آمریکایی و صهیونیستی استفاده شود علاوه بر اردوها کلاس های عقیدتی و مهارتی مثل گل دوزی ، خیاطی، کارهای دستی، بازی ، سرگرمی و…در ارضای روحی و روانی و اقناع سازی روحیه آنان لازم و ضروری می باشد
مسوولان آموزش وپرورش لازم است ضمن احساس مسئولیت مبنی بر اینکه مدرسه تعطیل می شود تربیت تعطیل نمی شود با تشکیل ستاد فعالیت های تابستانی در سطوح ملی و استانی و منطقه ی از امکانات ، تجهیزات ،توانمندی ها فکری و فرهنگی سایر ارگانها و نهادهای مرتبط استفاده کنند و در راستای رشد و شکوفایی استعدادهای فردی دانش آموزان عزیز نونهالان آینده کشور قدم های مثبتی بردارند
فضاهای آموزشی و فرهنگی بخش خصوصی از نظر هزینه ها و نوع فعالیت های مجاز،از طرف مسولین ذیربط مدیریت و نظارت شود تا غنی اوقات فراغت با بهترین کیفیت ، کاربردی و کسب مهارت های زندگی و اجتماعی صورت بگیرد.

صفی اله ملکی
دکترای جامعه شناسی
بازنشسته فرهنگی

صفی‌اله ملکی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «آوای ابهر»؛ گفت: تربیت دینی کودکان ماهیتی تدریجی و مرحله‌بندی‌شده دارد و والدین برای موفقیت در این مسیر ضروری است که پنج مرحله اساسی را بشناسند و اجرا کنند، اما آنچه امروز نگران‌کننده است، غفلت خانواده‌ها از این مراحل و در مقابل، تکرار رفتارهای ساده و در عین حال مخربی است که پیامد آن، دلزدگی تدریجی کودکان از دین خواهد بود.

وی با اشاره به اینکه مرحله نخست، «انس دینی» نام دارد، افزود: هنگامی‌که مادر، کودک را برای سکوت هنگام نماز تهدید می‌کند یا پدر او را به آرامش مطلق هنگام تلاوت قرآن وادار می‌سازد، در حقیقت موجی از احساسات منفی نسبت به دین در ذهن کودک ایجاد می‌شود. انس دینی حقیقی وقتی شکل می‌گیرد که کودک در مسجد یا نمازخانه با محبت و احترام پذیرفته شود.

دکتری جامعه‌شناسی مرحله دوم را «عادت دینی» معرفی کرد و یادآور شد: دوره پیش از بلوغ، حساس‌ترین زمان برای نهادینه شدن عادت‌های پایدار به شمار می‌رود. در این سن که کودک به دین اعتماد و علاقه دارد، نوعی «تحمیل ملایم» برنامه‌های دینی می‌تواند ثمربخش واقع شود.

وی با تأکید بر اینکه مرحله سوم، «معرفت دینی» یعنی پیوند زدن دین و دانش است، متذکر شد: کودک باید درک کند که دین و علم دو مسیر جدای از هم نیستند.

ملکی خاطرنشان کرد: مرحله چهارم، «شاکله دینی» زمانی است که فرد به همه پدیده‌ها با نگاه و بینش دینی می‌نگرند و مرحله پنجم، «خودجوشی دینی» فرا می‌رسد؛ جایی‌که فرد دیگر هیچ لحظه‌ای را به بطالت نمی‌گذراند.

وی عنوان کرد: در یک کلام، درک صحیح این مراحل و پرهیز از هرگونه اجبار خشک و خشن، رمز اصلی موفقیت والدین در تربیت نسلی متعهد و دیندار خواهد بود.

دود سیگار، سرمایه‌های اجتماعی را می‌سوزاند؛ کاهش سن اعتیاد به ۱۲ سالگی زنگ خطر را برای خانواده‌ها و مسئولان به صدا درآورده است.

نوجوانان و جوانان هر جامعه به عنوان آینده‌سازان و کارآفرینان، نقش مهمی در توسعه پایدار اقتصادی و رشد و بالندگی فرهنگی جامعه دارند. آنان نیروهای بالقوه‌ای هستند که برای شکوفایی استعدادها، نیازمند اصلاح زیرساخت‌ها و بهبود رفتارها به تناسب شرایط مکانی، زمانی و فرهنگی می‌باشند.

آموزه‌های دینی تأکید زیادی بر نقش خانواده‌ها در نظارت و تربیت فرزندان صالح، به ویژه در سنین نوجوانی (۷ تا ۱۴ سالگی) دارند تا نسل‌های نواندیش برای کشور عزیزمان جمهوری اسلامی ایران پرورش یابند. اما متأسفانه، معضل اعتیاد به محصولات دخانی (سیگار و قلیان) در میان نوجوانان و جوانان رو به افزایش است. زنگ خطر برای خانواده‌ها و مسئولان کشوری و لشکری به صدا درآمده و باید چاره‌اندیشی شود.

دخانیات به روایت آمار

· سن اعتیاد در ایران به ۱۵ سالگی و حتی ۱۲ سالگی کاهش یافته است.

· بر اساس تحقیقات، مصرف پنج نخ سیگار در روز به مدت چهار هفته باعث اعتیاد می‌شود.

· نرخ اعتیاد در بین دانش‌آموزان ایرانی ۲ تا ۳ درصد است که نسبت به سایر کشورها (۱۷ تا ۲۰ درصد) وضعیت بهتری دارد، اما روند روبه افزایش آن در سال‌های اخیر نگران‌کننده است.

· ۱۳ درصد کودکان مصرف سیگار را قبل از ۱۰ سالگی تجربه می‌کنند.

· محققان اعلام کرده‌اند: ۹۰ درصد افرادی که به محصولات دخانی اعتیاد دارند، قبل از ۱۸ سالگی شروع کرده‌اند. همچنین بیش از ۹۵ درصد معتادان به مواد مخدر، قبلاً تجربه سیگار کشیدن داشته‌اند.

عواقب مصرف دخانیات در نوجوانان و جوانان

سازمان ملل متحد، اعتیاد به دخانیات را چهارمین بحران جهان پس از سلاح‌های هسته‌ای، رشد جمعیت و آلودگی هوا معرفی کرده است. بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، ۳۰ درصد بیماران قلبی‌عروقی و تنفسی بر اثر استعمال دخانیات جان خود را از دست می‌دهند.

توتون همراه با کاغذ، فیلتر و برخی افزودنی‌ها منجر به تولید ۷ هزار ماده سمی و ۷۰ ماده سرطان‌زا می‌شود. مواد سمی موجود در سیگار و قلیان شامل:

· نیکوتین: عامل سکته‌های قلبی

· آرسنیک و آمونیاک: آسیب جدی به کلیه‌ها و کبد

جالب آنکه ۹۰ درصد نیکوتین در لباس، پوست، دیوار، مبل، فرش و وسایل خانه می‌چسبد و باقی می‌ماند.

علاوه بر آسیب‌های جسمی، از آنجا که نوجوان در سنین بلوغ دارای روحیه عاطفی و هیجانی است، مصرف دخانیات می‌تواند معضلات روانی-اجتماعی زیر را به همراه داشته باشد:

· از دست دادن عزت نفس

· ناامیدی و افسردگی

· انزواطلبی

· بدخلقی، خشونت و پرخاشگری

که در نهایت مشکلات جدی برای جامعه ایجاد خواهد کرد.

مهم‌ترین علل و عوامل افزایش مصرف دخانیات در نوجوانان و جوانان

1. الگوبرداری منفی از شبکه‌های مجازی (هنرپیشه‌ها و سلبریتی‌ها)

2. القای باورهای غلط مبنی بر اینکه سیگار باعث رفع عصبانیت، استرس، اضطراب و ناامیدی می‌شود

3. دسترسی آسان و قیمت پایین انواع محصولات دخانی

4. الگوی نامناسب خانواده (والدین سیگاری)

5. فشار دوستان و همسالان و تفریحات ناسالم

6. تغییرات جسمی و روانی در سن بلوغ

راهکارها (عوامل بازدارنده)

1. حمایت‌های عاطفی و مادی والدین

2. ارتقای عزت نفس با آموزش مهارت «نه گفتن» در برابر پیشنهادات منفی

3. کنترل و نظارت بر دوستان و همسالان در سنین نوجوانی

4. غنی‌سازی اوقات فراغت با ورزش، تفریحات سالم و شرکت در کلاس‌های آموزشی و مهارتی

5. تقویت بنیه‌های اعتقادی و معنوی با حضور در اماکن مذهبی و برنامه‌های فرهنگی

نویسنده: صفی‌اله ملکی، دکتری جامعه‌شناسی.

مقدمه
یکی از مهم ترین و اصلی ترین سرمایه های اقتصادی و اجتماعی هر کشور نیروی انسانی می باشد که برای استفاده از توانمندی های
فکری، علمی و مهارتی آنان نیاز به سیاستگذاری و برنامه‌ریزی با نگاه حمایت گری دارند
نوجوانان و جوانان هر جامعه به عنوان آیندسازان با عنوان کارآفرینان نقش مهمی درتوسعه پایدار اقتصادی و رشد و بالندگی فرهنگی جامعه دارند آنان
نیروهای بالقوه ای هستند که برای شکوفایی استعدادها و به فعلیت رسیدن، نیاز به اصلاح زیرساخت‌ها و بهبود رفتارها به تناسب شرایط مکانی ،زمانی و فرهنگی دارند
آموزه های دینی تاکید زیادی به خانواده ها برای نظارت و تربیت فرزندان صالح بخصوص در نوجوانان( ۷تا ۱۴ سالگی) برای پرورش نسل های نواندیش آتی کشور عزیزمان جمهوری اسلامی دارند
اما متاسفانه معضل اعتیاد به محصولات دخانی (سیگار و قلیان )دربین نوجوانان و جوانان رو به فزونی است
زنگ خطر و هشدار جدی برای خانواده‌ها و مسئولان کشوری و لشگری به صدا درآمده که باید چاره اندیشی شود.
#دخانيات به روایت آمار
سن اعتیاد در ایران به ۱۵ سالگی حتی به ۱۲ سالگی رسیده است براساس تحقیقات انجام شده مصرف ۵ نخ سیگار درروزبمدت ۴ هفته باعث اعتیاد خواهد شد
نرخ اعتیاد در بین دانش آموزان ایرانی ۲ الی ۳ درصد است که‌ البته نسبت به سایر کشورها که ۱۷ الی ۲۰ درصد می باشد وضعیّت بهتر است ولیکن رو به فزونی بودن آن در سالهای اخیر نگران کننده است
۱۳ درصد کودکان مصرف سيگار را قبل از۱۰ سالگی آزمایش می کنند
همچنین محققان اعلام کردند که
۹۰درصد افرادی که اعتیاد به محصولات دخانی دارند قبل از ۱۸ سالگی شروع به استعمال این محصولات کرده‌اند و بیش از ۹۵ درصد معتادان به مواد مخدر قبلا تجربه سيگاری بودن را داشته اند
#عواقب مصرف دخانیات در نوجوانان و جوانان:
از نظر سازمان ملل متحد چهارمین بحران بعداز سلاح های هسته ای، جمعیت و آلودگی هوا اعتیاد به دخانیات است همچنین براساس آمار سازمان جهانی بهداشت ۳۰ درصد بیماران قلبی و عروقی و بیماران تنفسی از طریق استعمال محصولات دخانی از دنیا می روند
توتون همراه کاغذ و فیلتر و برخی افزودنی ها موجب پدیدآمدن ۷۰۰۰ ماده‌ سمی و ٧٠ ماده سرطان زا می‌شود
مواد سمی سیگار و قلیان شامل نیکوتین باعث بحث بروز سکته های قلبی و آرسنیک و آمونیاک می تواند به کلیه ها و کبد آسیب جدی برسانید
جالب اینکه ۹۰ درصد نیکوتین در لباس و پوست حتی دیوار،مبل، فرش و وسایل خانه می چسبد و می ماند
علاوه بر مواد مذکور چون نوجوان در سنین بلوغ بوده و روحیه عاطفی و هیجانی دارند می تواند معضلاتی از قبیل از دست دادن عزت نفس، ناامیدی، افسردگی ،انزواطلبی،
بدخلقی، خشونت و پرخاشگری برای آنان و در نهایت معضلاتی برای جامعه به ارمغان آورد
# مهم‌ترین علل‌ و عوامل افزایش مصرف دخانیات در نوجوانان و جوانان
۱.الگو برداری منفی از شبکه های مجازی (هنرپیشه ها و سلبرتی ها)
۲.القای باورهای غلط مبنی براینکه کشیدن سیگار باعث رفع عصبانیت،
رفع استرس و اضطراب و دلشوره و نا امیدی می شود
۳، دسترسی آسان به قیمت پایین انواع محصولات دخانیات
۴.الگو نامناسب خانواده ها
۵.فشارهای دوستان و همسالان با تفریحات ناسالم
۶.سن بلوغ تغیرات جسمی و روانی
#راهکارها (عوامل بازدارنده )
۱.حمایت های عاطفی و مادی والدین
۲. ارتقای عزت نفس با آموزش مهارت نه گفتن در پیشنهادات منفی و...
۳.کنترل دوستان و همسالان در سنین نوجوانی
۴.غنی سازی اوقات فراغت با ورزش و تفریحات سالم و شرکت در کلاس های آموزشی، مهارتی و...
۵.تقویت بنیه های اعتقادی و معنوی با حضور در اماکن مذهبی و...
صفی اله ملکی
دکترای جامعه شناسی