جامعه شناسی فرهنگی

بقلم دکتر صفی اله ملکی
مقدمه
در همه کشورهای پیشرفته صنعتی مثل ژاپن و کشورهای اروپایی برای آموزش وپرورش فرزندان موفق و خانواده های آنان جهت رشد و توسعه اقتصادی و فرهنگی به تناسب شرایط موجود و ساختار های سیاسی خود تدابیر و برنامه ریزی های لازم از طرف مسولین ذیربط صورت می‌گیرد که براساس ارزیابی های موجود و مقایسه با کشورهای درحال توسعه عملکرد موفقی در حوزه های مختلف سیاسی،فرهنگی و اقتصادی داشتند
امروز در جامعه ایرانی که در حال گذر از جامعه سنتی به جامعه مدرن و پسامدرن می باشد بیش از هر زمان دیگری نیاز به چاره اندیشی، تدبیر و ارائه راهکارهای کاربردی جهت استفاده بهینه از ظرفیت های موجود مساجد، مدارس و خانواده ها جهت رشد و توسعه اقتصادی و تعالی فرهنگ غنی اسلامی و ایرانی احساس می شود که کوتاهی و غفلت آسیب های جبران ناپذیری را بدنبال خواهد داشت خوشبختانه قابلیت ها و زمینه های آن در کشور وجود دارد نياز به انسجام و پیوند ارگانها و سازمان‌های ذیربط و همت بالای مدیریت کارآمدی جهت هم افزایی در استفاده بهینه از منابع و امکانات موجود دارد
مسجد، مدرسه و خانواده ها سه بال توانمند و بالقوه برای نظام تعلیم و تربیت اسلامی و ایرانی کشورمان برای پیشرفت و بالندگی می باشند
ظرفیت های موجود :
در ایران جمعیت حدود ۸۵ میلیون نفر جمعیت حدود ۲۶ میلیون خانوار زندگی می کنند که دارای ۱۱۰ هزار مدرسه با ۸۵ هزار مسجد با امکانات و تجهیزات و نیروهای انسانی توانمند و دلسوز می باشد
آمار فوق نشانگر آن است با وجود ظرفیت و پتانسیل های موجود با فضای فیزیکی گسترده و کانون های فرهنگی و هنری و...نیاز مبرم به تعامل و همکاری بین سه ضلع مثلث مسجد، مدرسه و خانواده در قالب تفاهم‌نامه و مشخص شدن وظایف هر یک از طرفین احساس می شود هرسه نهاد توانمند ،مفید، موثر و کارساز بشرط داشتن فعالیت قانون مند و نظام مند در مشارکت و استفاده از امکانات موجود ملی و محلی یکدیگر در سطوح مختلف هستند
با عنایت به اهمیت و نقش نظام تعلیم و تربیت با مشارکت اجتماعی، اقتصادی و احساس مسئولیت اولیا خانواده، مساجد و مدارس امکان پذیر بوده ولی نیاز به قانون تقسیم کار و مدیران کارآمد و با انگیزه و با احساس مسئولیت قانونی و شرعی در هر سه ارگان دارد
رویکرد ها:
درفرآیند تحول بنیادین نظام آموزش و پرورش ضرورت تحول از بعد سازماندهی، منابع و امکانات قوانین و مقررات و...بصورت مدیریت وراهبردی به تفکیک عوامل محیطی، فرهنگ سازمانی و منابع انسانی آورده شده بطوریکه نهاد مسجد و مدرسه و خانواده دارای رویکرد آموزشی ، تربیتی و حتی عبادی دارند تربیت فرزندان صالح، صادق و سالم و... خاستگاه اصلی نظام برای رشد اخلاقی و معنوی و اقتصادی دانش آموزان بوده و هست
مساجد در دوران صدر اسلام و حتی زمان ۸ ساله جنگ تحمیلی علاوه بر جایگاه عبادی کارکردهای اجتماعی ، فرهنگی ، سیاسی و حتی اقتصادی و...داشته و موفق عمل کرده و تاثیر گذار بودند امروز پیوند و تعامل سازنده این سه نهاد علاوه بر رشد و شکوفایی استعدادهای بالقوه فرزندان در سایه همدلی و وفاق باعث پویایی و هم افزایی فعالیت های مساجد و مدارس خواهد شد مساجد امن ترین و مهم‌ترین مکان در جلوگیری از آسیب‌های اجتماعی مثل بزهکاری نوجوانان بوده و باعث کاهش بخش عمده از نگرانی های والدین نسبت به آینده فرزندان شان و جلوگیری از اختلالات رفتاری مثل پرخاشگری و افسردگی خواهد بود مدارس دارای دو رویکرد آموزشی و پرورشی بوده که امکان جدا سازی این دو از یکدیگر طبق آیات قرآنی وجود ندارد خانواده مهم‌ترین و اصلی ترین عامل تربیت و ارتقای شعور اجتماعی و فرهنگی در جامعه می باشد هر سه نهاد براساس وظیفه ذاتی باید بعنوان یک باغبان زمینه ساز رشد اخلاقی و معنوی و مادی نونهالان جامعه باشد با رویکردهای دارای وجه تشابه این سه نهاد بیش از هرچیز و هر زمان برای مسولان نظام تعلیم و تربیت احساس مسئولیت و نیاز به تصمیم گیری و تصمیم سازی دارند
مزایای پیوند مسجد. مدرسه و خانواده :
۱. استفاده بهینه از منابع و امکانات موجود (فضاهای فیزیکی و نیروهای انسانی )
۲. پیوند عملی و کاربردی شیوه های تربیت صحیح (هماهنگی و همکاری مطلوب و تاثیر گذار )
۳. پیوند، وفاق و همدلی مساجد با دانش آموزان و اولیا آنان (همسویی و همگرایی )
۴. کاهش هزینه های مدارس در پیشبرد اهداف آموزشی و تربیتی
۵. پیوند اعتقادی با جامعه شناختی دانش آموزان(بروزرسانی مسائل دینی برای آنان )
راهکارها:
۱. فرهنگ سازی از طریق رسانه‌های اجتماعی مثل صدا و سیما و..در خصوص اهمیت و نقش هر سه حوزه برای پذیرش یکدیگر و احساس نیاز طرفینی

۲. انعقاد تفاهم نامه همکاری بین مسولان امور مساجد، وزارت آموزش وپرورش با همکاری و هماهنگی انجمن اولیا و مربیان مرکز

۳. وضع قوانین لازم وحمایتی از طرف مجلس شورای اسلامی و مشخص نمودن چارچوب همکاری‌هادر.حوزه‌های مختلف فعالیت های اقتصادی و فرهنگی

منابع و مآخذ

۱. خنیفر، حسین ،(۱۳۸۹) مبانی تحول بنیادین نظام آموزش وپرورش، تهران. انتشارات نورالثقلین

۲. دسلر،گری(۱۳۷۲) مبانی مدیریت ترجمه داود مدنی. تهران. انتشارات پیشرو

۳. عمادی زاده ، مصطفی(۱۳۸۴) مباحثی از اقتصاد آموزش وپرورش، اصفهان انتشارات جهاد دانشگاهی

۴. ملکی، صفی اله(۱۳۸۵) منابع مالی آموزش وپرورش کشورهای پیشرفته، تهران، نشریه نگاه وزارت آموزش وپرورش