جامعه شناسی فرهنگی

به قلم : صفی اله ملکی، دکترای جامعه شناسی

​​​​​​ مقدمه

جمعیت هر کشوری نشانگر هویت، اقتدار و جمعیت حاملان و عاملان فرهنگ یک کشور محسوب می شوند که باید سیاستگزاری، برنامه ریزی و راهکارها و تدابیر لازم تحت عنوان سیاست های جمعیتی از طرف مسئولین و نهادهای مربوطه برای افزایش یا کاهش آن با همکاری و همیاری مردم صورت گیرد.

تاریخچه سیاست های جمعیتی در ایران( سیر تاریخی )

1. سال 1345 با اعمال سیاست های کاهش جمعیت رشد نرخ جمعیت از 1/3 به7/2 درصد رسید.

2. در سال 1368 با تدبیر و تصوب سیاست های کاهش جمعیت نرخ رشد جمعیت از 7/2 به 3/1 درصد رسید.

3. در سال 1390 تجدید نظر شد و درسال 1393 اصول کلی سیاست افزایش جمعیتی تصویب و ابلاغ گردید که البته عملاً نتیجه ای نداشته چون مؤلفه های تشویقی ضمانت اجرایی نداشته است.

اهمیت سیاست های افزایش جمعیت بشرط برنامه ریزی واصلاح زیر ساخت های کشور

1. هویت بخشی و هویت سازی در حوزه های ملی – اعتقادی- فرهنگی و اقتصادی 

2. اقتدار نظامی، اقتصادی و اجتماعی برکشور

3. افزایش نیروی انسان بالفغل و بالقوه در تولید ثروت ناخالص کشور

4. توسعه و ترویج فرهنگ کشور ( جمعیت حامل فرهنگ و بقای فرهنگ کشور می باشد) 

5. رشد و توسعه  کشاورزی، صنعتی و اقتصادی 

6. عزت ملی، تولید ثروت سربلندی و سرافرازی کشور

7. ایجاد روحیه نشاط، امید در بین خانواده و جامعه

8. مقبولت و مشروعیت نظام در انتخابات و...

9. جلوگیری از خود باختگی فرهنگی تاریخی کشور

10. کاهش وابستگی های اقتصاد با بکارگیری نیروی انسانی توانمند ومستعد

تبعات و پیامدهای افزایش جمعیت بدون برنامه ریزی و اصلاح ساختارها:

1. تورم 

2. بیکاری

3. گرانی

4. مصرف گرایی 

5. افسردگی و انزواطلبی

6. نزاع، درگیری و خشونت

7. دزدی و سرقت

8. وابستگی های اقتصادی

9. ایجاد شکاف و فاصله طبقاتی

10. توزیع ناعادلانه ثروت

11. بی ثباتی درجامعه 

12. اختلافات رفتاری مثل پرخاشگری و....

کارکردهای خانواده

خانواده مهم ترین رکن اساسی یک جامعه می باشد که علاوه بر فرزند آوری و ضامن بقای نسل می تواند موجب رحمت و مؤدت – ایجاد همبستگی عاطفی و آرامش و نشاط در جامعه و اعضای خانواده ها باشد. تعهدپذیری، احساس مسئولیت، احساس تعلق به خانواده و جامعه همچنین داشتن استقلال مالی و خود متکی بودن از دیگر کارکردهای خانواده می باشد

علل کاهش سن ازدواج

وضعیت اقتصادی ( معیشتی ) و مشکلات مسکن، درآمد، اشتغال، ادامه تحصیلات دختران و پسران همچنین تعارضی جامعه مدرن ( سردرکمی جوانان و خانواده در قبول یکی از آنها از دیگر عوامل کاهش ازدواج در کشور می باشد.

پیامدهای ( تبعات ) افزایش سن ازدواج

1. افزایش سالمندی در جامعه و افزایش هزینه های سلامتی و درمانی آنان

2. گسترش فحشا و فساد در جامعه ( انحرافات اجتماعی )

3. آسیب های روحی وروانی به جوانان ( یأس و نامیدی، پرخاشکری و...)

4. کاهش نیروی انسانی کارآمد و افزایش سالخوردگی

5. آسیب های اقتصادی و تولیدی و وابستگی های سیاسی و اقتصادی

مهاجرت

مهاجرت یک سفر تفریحی و موقتی نیست بلکه انتقال از جابجایی از نقطه ی به نقطه دیگر برای شغل و سکونت بصورت دائم می باشد براساس نظرسنجی 2015 حدود 800/1  میلیون نفر تمایل به مهاجرت داشته که 600 هزار نفر مهاجرت کردند که بیش از 70 تا 80 درصد آنان قشر متخصص و تحصلکرده بودند. سالانه 40 هزار نفر از ایران خارج می شوند ضمناً حدود 2 میلیون مهاجرافغانی در ایران داریم.

مهاجرت

• در اولین سرشماری 1339 جمعیت ایران 19 میلیون نفر بوده سال 1395 80 میلیون نفرود رسال 1400 به 83 میلیون نفر رسیده است که بیش از 4 برابر شده است.

• نرخ رشد جمعیت از 4/1 درصد به زیر صفر رسیده است پایین ترین شاخص باروری در منطقه غرب آسیا و شمال افریقا که 6/1 درصد می باشد رسیده است که یک هشدار جدی اجتماعی و بحران جمعیت داریم هیجدهمین کشور از نظر کاهش زاد و ولد در جهان هستیم.

• از 26 میلیون جوان در سنین 25 تا 30 سال حدود 11 میلیون مجرد داریم جالب اینکه 500/8 میلیون بالای 60 سال داریم که حدود 10 درصد جمعیت کشر سالمند و سالخورده می باشند.

•  براساس آمار اعلام شده کاهش 40 درصد ازدواج در طول 6 سال اخیر و 25 درصدی زاد وولد را داریم.  که تداوم کاهش جمعیت تا 30 سال آینده خواهیم داشت.

• 14 درصد خانواده های ایرانی بدون فرزند و 19 درصد تک فرزند بوده که در مجموع 34 درصد تک فرزندی بدون فرزند هستند. 

• سن باروری در زنان از 15 تا 49 سالگی بوده که میانگین سن ازدواج مردان 27 سال و زنا ن 23 سال می باشد در مقابل هر 100 دختر در سن ازدواج 191 پسر در سن ازدواج داریم که تقریبا پسران ازدواج نکرده دو برابر دختران می باشند. 

• امید به زندگی در ایران ( طول عمر متوسط ) 76 سال ودر سوئیس، ژاپن و هنک کنک 82  سال می باشد.

• 36 درصد دختراها در بین سنین 15 تا 39 سال و 60 درصد پسرها در سنین 20 تا 39 سال مجرد هستند.  

وظایف دولت و نهاد و ارگان های ذیربط:

1. اصلاح و بهبود زیر ساخت های اقتصادی کشور از قبیل بهداشت، اشتغال و مسکن و...

2. اجرای سیاست های تشویقی از قیبل تسهیلات بانکی ارزان قیمت، زمین، مسکن و سایر خدمات

3. الگو برداری از کشورهای پیشرفته مثل ژاپن، فرانسه، سوئیس و...

4.  فرهنگ سازی،  آموزش نقش و اهمیت خانواده و جمعیت در اذهان عمومی مردم

5. اجرایی نمودن اقتصاد مقاومتی و باور بر توانمدی های داخلی و....

6. اصلاح قوانین برای احیاء خانواده تعالی و زمینه های شادی و نشاط در جامعه